Kolory chemioterapii – czym różni się chemia czerwona, biała i żółta?

Chemia czerwona – dlaczego tak się nazywa?

Chemia czerwona to potoczne określenie leczenia, w którym najczęściej stosuje się leki z grupy antracyklin. Należą do nich między innymi doksorubicyna i epirubicyna. Ich roztwór ma charakterystyczny czerwony kolor, stąd popularna nazwa używana przez pacjentki.

W leczeniu raka piersi antracykliny mogą być częścią schematów takich jak AC lub EC. Schemat AC oznacza połączenie doksorubicyny, nazywanej też adriamycyną, z cyklofosfamidem. Schemat EC oznacza połączenie epirubicyny z cyklofosfamidem. Takie skróty pacjentka może zobaczyć w dokumentacji medycznej lub karcie informacyjnej. Schematy AC, EC, CMF oraz taksany, takie jak paklitaksel i docetaksel, występują w opracowaniach i zaleceniach dotyczących leczenia raka piersi.

Chemia czerwona bywa stosowana zarówno przed operacją, jak i po niej, zależnie od rodzaju nowotworu, stopnia zaawansowania choroby i planu terapii. Jest często kojarzona z bardziej odczuwalnymi skutkami ubocznymi leczenia onkologicznego, ale każda pacjentka może tolerować leczenie inaczej. U jednej osoby pojawi się silne osłabienie, nudności i wymioty, u innej objawy będą łagodniejsze.

Możliwe skutki uboczne chemioterapii czerwonej mogą obejmować między innymi:

• osłabienie i zmęczenie,
• nudności i wymioty,
• utratę włosów,
• spadek odporności,
• zmiany w morfologii krwi,
• podrażnienie śluzówek,
• zmianę smaku,
• gorsze samopoczucie w kolejnych dniach po podaniu.

Warto wiedzieć, że po podaniu antracyklin mocz może przez 1–2 dni przybrać czerwony lub pomarańczowy kolor. Dla wielu pacjentek jest to stresujące, ale najczęściej wynika z koloru leku i jego wydalania z organizmu, a nie z krwawienia. Jeśli jednak pojawia się ból, pieczenie, skrzepy, gorączka albo jakikolwiek niepokojący objaw, trzeba skontaktować się z personelem medycznym.

Wszystkie działania niepożądane warto zgłaszać lekarzowi i pielęgniarce. Wiele dolegliwości można dziś zmniejszyć dzięki lekom przeciwwymiotnym, odpowiedniemu nawodnieniu, kontroli badań i dobraniu wsparcia do stanu pacjentki.

Chemia biała – co oznacza?

Chemia biała to również określenie potoczne. Najczęściej pacjentki używają go w odniesieniu do przezroczystych lub jasnych wlewów. W leczeniu raka piersi mianem białej chemii często określa się taksany, czyli grupę leków, do których należą między innymi paklitaksel i docetaksel.

Taksany są często podawane po zakończeniu etapu leczenia antracyklinami, czyli po tak zwanej czerwonej chemii. Oczywiście nie każda pacjentka otrzyma taki sam schemat. Wszystko zależy od typu raka piersi, wyników badań, wcześniejszego leczenia i decyzji lekarza onkologa.

Objawy, które mogą pojawić się podczas białej chemii, to między innymi:

• zmęczenie,
• bóle mięśni lub stawów,
• osłabienie,
• zmiany w morfologii,
• mrowienie lub drętwienie dłoni i stóp,
• większa podatność na infekcje,
• dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Szczególnie ważnym objawem jest mrowienie, drętwienie, pieczenie, kłucie lub zaburzenia czucia w dłoniach i stopach. Może to być neuropatia obwodowa po chemioterapii, czyli uszkodzenie nerwów obwodowych, które należy jak najszybciej zgłosić lekarzowi. Taksany, w tym paklitaksel i docetaksel, są lekami mogącymi powodować neuropatię obwodową; objawy często dotyczą czucia, na przykład drętwienia, mrowienia, parestezji lub bólu.

Nie warto czekać, aż objawy same miną. Nasilająca się neuropatia może wymagać zmiany dawki, przerwy w leczeniu albo dodatkowego postępowania, aby zmniejszyć ryzyko utrwalenia dolegliwości. Zawsze należy zgłosić lekarzowi także gorączkę, objawy infekcji, silny ból lub znaczne pogorszenie samopoczucia.

Chemia żółta – czy jest „łagodniejsza”?

Chemia żółta to kolejne potoczne określenie, które może odnosić się do koloru roztworu niektórych leków. W rozmowach pacjentek bywa kojarzona ze schematem CMF, czyli połączeniem cyklofosfamidu, metotreksatu i 5-fluorouracylu. Charakterystyczną żółtą barwę może mieć szczególnie metotreksat, choć kolor wlewu może zależeć również od innych leków lub preparatów podawanych pacjentce.

Warto zaznaczyć, że schemat CMF jest obecnie stosowany znacznie rzadziej niż kiedyś. W wielu sytuacjach został zastąpiony przez nowocześniejsze schematy leczenia oparte między innymi na antracyklinach i taksanach. Nie oznacza to jednak, że u żadnej pacjentki nie może być zastosowany. Decyzja zawsze zależy od sytuacji klinicznej.

Nie należy zakładać, że chemia żółta zawsze jest słabsza lub mniej obciążająca. To, jak pacjent toleruje leczenie, zależy od wielu czynników: rodzaju leku, dawki, częstotliwości podań, ogólnego stanu zdrowia, wieku, chorób współistniejących i wcześniejszych etapów terapii.

Możliwe skutki uboczne mogą obejmować nudności, osłabienie, spadek apetytu, zmiany w wynikach krwi, podrażnienie jamy ustnej czy większą podatność na infekcje. Nie u każdej osoby pojawią się wszystkie objawy. Część pacjentek przechodzi leczenie stosunkowo dobrze, inne potrzebują dodatkowego wsparcia.

Czy kolor chemii mówi, jak będzie działać leczenie?

Kolor chemioterapii może pomóc pacjentkom potocznie rozpoznawać dany etap terapii, ale nie powinien być traktowany jako medyczna ocena leczenia. O skuteczności terapii nie decyduje to, czy roztwór jest czerwony, żółty czy bezbarwny. Znaczenie ma konkretny cytostatyk, schemat leczenia i reakcja organizmu.

W raku piersi leczenie dobiera się indywidualnie. Lekarz bierze pod uwagę między innymi typ nowotworu, wielkość guza, zajęcie węzłów chłonnych, obecność receptorów hormonalnych, status HER2, wyniki badań oraz ogólną kondycję pacjentki. Dlatego dwie kobiety po mastektomii mogą mieć zupełnie inne leczenie, mimo że obie mówią, że „miały chemię”.

Warto pytać lekarza nie tylko o kolor, ale przede wszystkim o nazwę leków i cel terapii.

Dobre pytania do onkologa mogą brzmieć:

• Jak nazywa się mój schemat chemioterapii?
• Jakie leki będą mi podawane?
• Ile cykli leczenia zaplanowano?
• Jakie skutki uboczne są najczęstsze?
• Kiedy powinnam pilnie skontaktować się z lekarzem?
• Czy leczenie jest przedoperacyjne, pooperacyjne czy paliatywne?
• Czy po chemioterapii planowana jest radioterapia lub hormonoterapia?