Przyczyny raka piersi – co naprawdę zwiększa ryzyko zachorowania?

Rak piersi to najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet. Mimo ogromnego postępu medycyny wciąż nie da się wskazać jednej, jednoznacznej przyczyny jego rozwoju. W większości przypadków choroba powstaje w wyniku współdziałania wielu czynników – biologicznych, genetycznych, hormonalnych oraz związanych ze stylem życia.

Co ważne, u co najmniej połowy pacjentek nie stwierdza się żadnych szczególnych czynników ryzyka poza płcią i wiekiem. Jednocześnie tylko 5–10% przypadków raka piersi ma charakter dziedziczny. Oznacza to, że nawet osoby bez obciążeń rodzinnych mogą zachorować, a profilaktyka dotyczy każdej kobiety.

Wiek i płeć – czynniki, na które nie mamy wpływu

Najsilniejszym czynnikiem ryzyka raka piersi jest wiek. Prawdopodobieństwo zachorowania rośnie wraz z upływem lat, a zdecydowana większość rozpoznań dotyczy kobiet po 50. roku życia. Dla zobrazowania skali:

• u kobiety w wieku 50 lat ryzyko zachorowania wynosi ok. 1,6%,
• w wieku 70 lat wzrasta już do ok. 5,7%.

Drugim kluczowym czynnikiem jest płeć. Rak piersi występuje ponad 100 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn, co ma bezpośredni związek z obecnością gruczołu piersiowego oraz długotrwałą ekspozycją na estrogeny i progesteron. Choć nowotwór piersi u mężczyzn również może się pojawić, stanowi on niewielki odsetek wszystkich zachorowań.

Genetyka i historia rodzinna – kiedy ryzyko jest większe

Obciążenie rodzinne zwiększa ryzyko zachorowania, ale nie zawsze oznacza podłoże genetyczne. Jeśli rak piersi wystąpił u matki lub siostry, ryzyko wzrasta około 1,5–3 razy. Znaczenie ma liczba chorych krewnych, stopień pokrewieństwa oraz wiek zachorowania.

Największe znaczenie kliniczne mają mutacje genów BRCA1 i BRCA2. U kobiet będących ich nosicielkami ryzyko rozwoju raka piersi w ciągu życia może sięgać nawet 70–80%. Istnieją również rzadsze zespoły genetyczne (m.in. Li-Fraumeni, Cowden, Peutz-Jeghers), które także zwiększają ryzyko, choć odpowiadają za znacznie mniejszą liczbę przypadków.

Warto jednak podkreślić, że większość kobiet chorujących na raka piersi nie ma wykrywalnej mutacji genetycznej.

Hormony i czynniki reprodukcyjne

Ryzyko raka piersi jest ściśle związane z czasem działania hormonów płciowych na tkankę piersi. Im dłuższa ekspozycja na estrogeny i progesteron, tym większe prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu.

Do czynników zwiększających ryzyko należą:

• wczesna pierwsza miesiączka,
• późna menopauza,
• brak ciąż lub pierwsza donoszona ciąża po 30. roku życia.

Z kolei karmienie piersią działa ochronnie – szczególnie jeśli łączny czas karmienia przekracza 12 miesięcy. Również zmniejszenie ekspozycji hormonalnej (np. w wyniku usunięcia jajników z przyczyn medycznych przed menopauzą) obniża ryzyko zachorowania.

Znaczenie ma także hormonalna terapia menopauzalna – jej stosowanie wiąże się ze wzrostem ryzyka raka piersi, zwłaszcza przy długotrwałym przyjmowaniu preparatów estrogenowo-progesteronowych.

Styl życia – czynniki, na które mamy realny wpływ

Choć nie wszystkie przyczyny raka piersi da się wyeliminować, część czynników ryzyka zależy bezpośrednio od stylu życia.

Szczególne znaczenie mają:

• nadwaga i otyłość, zwłaszcza po menopauzie – tkanka tłuszczowa staje się wówczas dodatkowym źródłem estrogenów,
• brak aktywności fizycznej, który zwiększa ryzyko zachorowania i śmiertelność,
• spożycie alkoholu – ryzyko rośnie liniowo wraz z ilością, nawet przy bardzo małych dawkach (poniżej jednej porcji dziennie),
• palenie tytoniu – im dłużej trwa nałóg i im większa liczba wypalanych papierosów, tym wyższe ryzyko.

Regularny ruch, utrzymanie prawidłowej masy ciała i ograniczenie alkoholu to jedne z najprostszych, a jednocześnie najskuteczniejszych działań profilaktycznych raka piersi.

Choroby piersi i promieniowanie jonizujące

Niektóre łagodne zmiany w piersiach mogą zwiększać ryzyko raka, w zależności od ich charakteru. Niewielkie podwyższenie ryzyka dotyczy m.in. torbieli i włóknienia. Znacznie większe znaczenie mają:

• rozrost atypowy przewodowy lub zrazikowy, który może zwiększać ryzyko nawet 5-krotnie,
• LCIS (rak zrazikowy in situ) – wiąże się z istotnie podwyższonym ryzykiem rozwoju raka inwazyjnego w obu piersiach.

Czynnikiem ryzyka jest również promieniowanie jonizujące, zwłaszcza gdy ekspozycja miała miejsce w młodym wieku. Dotyczy to m.in. kobiet, które przed 30. rokiem życia były leczone radioterapią w obrębie klatki piersiowej, np. z powodu chłoniaka Hodgkina.

Źródło: https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/etiologia-i-czynniki-ryzyka